Dlaczego ten szlak?
Zachodni brzeg Gozo to coś zupełnie innego niż zatłoczone plaże. Między Dwejra a Wied il-Mielah ciągnie się klifowa ścieżka, na której w ciągu 3 godzin miniesz: geologiczny fenomen Morza Wewnętrznego, starożytną fenickąświątynię ukrytą w skale, jedyny stały zbiornik słodkiej wody na wyspie i okno skalne, które za kilkadziesiąt lat runnie jak Azure Window.
Zero biletów wstępu. Zero kolejek. Jedyne, czego potrzebujesz, to woda, kapelusz i buty z dobrą podeszwą.
Jak się dostać na start
Z Victoria (stolicy Gozo) do Dwejra dojedziecie autobusem linii 311, ale najszybszą opcją jest Bolt: 9 minut, ok. 8,50 EUR za przejazd pod sam parking nad Inland Sea. Na Gozo nie ma Ubera, ale Bolt działa świetnie.
Alternatywnie: prom z Malty do Mgarr (ok. 25 min), potem bus 311 do Dwejra.
Dwejra i Morze Wewnętrzne
Dwejra to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc geologicznych w basenie Morza Śródziemnego. Inland Sea (Qawra po maltańsku) to laguna o średnicy ok. 60 metrów, połączona z otwartym morzem tunelem o długości 80-100 metrów przebijającym klif. Rybacy od wieków przepływają przez ten tunel na połów.
Przejażdżka łódką przez tunel kosztuje 5 EUR i trwa ok. 20 minut. Warto, nawet jeśli nie planujesz nurkowania.
Fungus Rock i historia pewnego grzyba
Skała stojąca samotnie w morzu naprzeciwko Dwejra to Fungus Rock (Il-Ġebla tal-Ġeneral). Na jej szczycie rośnie roślina Cynomorium coccineum, którą Kawalerowie Maltańscy uważali za cudowny lek. Wielki Mistrz Pinto w 1746 roku zakazał wstępu na skałę pod karą 3 lat pracy na galerach. Wygładzono ściany skały, żeby nikt się nie wdrapał, a zbudowany mostek linowy kontrolowali strażnicy z Wieży Dwejra.
Dzisiaj Fungus Rock jest rezerwatem przyrody. Nie można na nią wejść, ale widok z klifów jest fenomenalny.
Blue Hole i Gra o Tron
Tuż obok Inland Sea znajduje się Blue Hole, naturalny lej krasowy o głębokości 15 metrów z podwodnym łukiem na głębokości 9 metrów. To jeden z najlepszych punktów nurkowych na Malcie.
A w tym samym miejscu HBO nakręciło scenę wesela Daenerys Targaryen i Khala Drogo z 1. sezonu Gry o Tron (2010). Azure Window, które stanowiło tło sceny, runęło 8 marca 2017. Dziś jest jednym z najpopularniejszych nurkowisk w basenie Morza Śródziemnego.
Cały obszar Dwejra to największy spójny obszar chroniony na Malcie: 8 km2 w sieci Natura 2000 (SAC + SPA).
Szlak klifowy do Wardija
Z Dwejra ruszasz na południe szlakiem klifowym. Przez pierwsze kilometry idziesz po surowym, wapiennym terenie garigue, typowym śródziemnomorskim krajobrazie skalnym z niską roślinnością. Klify opadają 120 metrów w dół. Nie ma barierek, nie ma cienia, nie ma ludzi.
Po ok. 45 minutach marszu docierasz do przylądka Ras il-Wardija.
Świątynia Punicka Ras il-Wardija
Na krawędzi 120-metrowego klifu feniccy żeglarze wykuli w skale sanktuarium bogini Astarte. Datowane na IV-III w. p.n.e., było aktywnie użytkowane przez ok. 700 lat, aż do okresu rzymskiego.
Co zobaczysz
Korytarz w kształcie litery T prowadzi do prostokątnej komory z pięcioma dużymi niszami wyciętymi w trzech ścianach, ozdobionymi imitacjami architektonicznych gzymsów. Wzdłuż ścian biegnie kamienna ławka do ceremonialnych uczt. W skale wykuto też basen ze schodami (rytualne ablucje?), studnię i zbiornik na wodę.
Kradzież i odzyskanie
W 1988 roku ktoś wyciął ze ściany jednej z nisz rzeźbę z żywej skały. Siekierą. Prawdopodobnie przedstawiała symbol bogini Tanit lub średniowieczny krzyż. Graffito odzyskano dopiero po 23 latach, w 2011 roku. Dziś można je zobaczyć w Muzeum Archeologii w Cytadeli Victoria (2 EUR wstęp).
Nowe odkrycia (2021-2022)
Zespół z Universita La Sapienza w Rzymie (Federica Spagnoli) odkrył fragmenty ceramiki z wyrytym imieniem Astarte, potwierdzając bezpośredni związek z Tas-Silg, głównym sanktuarium punickim na Malcie. To przełomowe odkrycie.
Nazwa "Wardija" to zniekształcenie włoskiego "Guardia" (wartownia, strażnica). Przez wieki przylądek służył jako punkt obserwacyjny wybrzeża.
Uwaga: teren jest prywatny (rodzina Spiteri), bez infrastruktury turystycznej. Klify nie mają barierek. Świątynia jest w stanie zaniedbanym, ale dramatyczna sceneria wynagradza trud dojścia.
Ta' Sarraflu: jedyny staw na Gozo
Ok. 150 metrów od świątyni, w dolinie, leży Ta' Sarraflu, jedyny stały naturalny zbiornik słodkiej wody na Gozo. Na suchej, skalistej wyspie to ekologiczny skarb.
Żaba malowana
Przy stawie stoi tablica informacyjna o żabie malowanej (Discoglossus pictus), jedynym rodzimym płazie archipelagu maltańskiego. Gatunek jest prawnie chroniony na mocy Konwencji Berneńskiej i maltańskiego prawa ochrony środowiska.
Niestety, w latach 90. ktoś celowo wpuścił do stawu żabę lewantyńską (Pelophylax bedriagae), gatunek inwazyjny z południowej Turcji (potwierdzone analizą DNA). Agresywna żaba lewantyńska wypiera rodzimą żabę malowaną.
Staw jest chroniony w ramach unijnej Dyrektywy Wodnej. Otaczają go trzcinki, drzewa i stare kamienne struktury. W spokojny dzień odbicia chmur w wodzie są hipnotyzujące.
Dalej do Wied il-Mielah
Jeśli macie siłę, z Ta' Sarraflu/Wardija szlak prowadzi na północ do Wied il-Mielah Window, naturalnego łuku skalnego nad morzem. Często nazywany "mini Azure Window", ten łuk jest wciąż piękny, ale nie wieczny.
Badania geologiczne z 2021 roku (MDPI, Sustainability) oceniły współczynnik bezpieczeństwa łuku na 3,75 z prawdopodobieństwem zawalenia 0,5-1,5%. Naukowcy szacują, że formacja przetrwa jeszcze 50-100 lat. Warto zobaczyć, zanim podzieli los Azure Window.
Dojście z Gharb: ok. 20 minut pieszo. Najlepsze zdjęcia z klifu po prawej stronie, patrząc na łuk z profilu.
Praktyczne informacje
- Dystans: ok. 6 km (Dwejra → Wardija → Ta' Sarraflu). Dodatkowe 4 km do Wied il-Mielah.
- Czas: 2,5-3 godziny (bez Wied il-Mielah), 4-5 godzin z Mielah.
- Trudność: łatwy/średni. Brak stromych podejść, ale brak cienia i barierek przy klifach.
- Kiedy: wiosna (marzec-maj) to idealny czas, garigue kwitnie żółtymi kwiatami. Lato jest możliwe, ale upał daje się we znaki.
- Co zabrać: minimum 2 litry wody na osobę, kapelusz, krem z filtrem, buty z dobrą podeszwą (nie klapki!).
- Bolt z powrotem: z dowolnego punktu trasy do Victoria ok. 8-10 EUR.
- Brak udogodnień: na całej trasie nie ma sklepu, toalety ani baru. Wszystko zabieracie ze sobą.
Szlak klifowy na zachodnich brzegu Gozo to jedno z miejsc, które warto zobaczyć, zanim odkryje je reszta świata. Fenicka świątynia na 120-metrowym klifie, jedyny staw słodkowodny na wyspie i żaba, której nie znajdziesz nigdzie indziej. A Bolt z powrotem kosztuje mniej niż kawa w Valletcie.